In het hedendaagse strafproces geldt DNA-bewijs bij veel rechters, officieren van justitie en de publieke opinie nog altijd als het absolute koninginnebewijs. Zodra het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) rapporteert dat er een DNA-match is gevonden met een verdachte op een vuurwapen, breekijzer of slachtoffer, lijkt de zaak juridisch beklonken. Toch waarschuwen vooraanstaande forensisch biologen al jaren voor een levensgevaarlijke misvatting: DNA bewijst uitsluitend de aanwezigheid van cellulair materiaal, maar bewijst op zichzelf geen enkele daderschapshandeling.
De Revolutie van Hypergevoelig Low Template DNA
Door de introductie van hypermoderne PCR-amplificatie en Next Generation Sequencing (NGS) kunnen laboratoria tegenwoordig volledige DNA-profielen reconstrueren uit minder dan 50 picogram celmateriaal — dat zijn slechts enkele huidschilfers. De keerzijde van deze extreme gevoeligheid is dat de kans op toevallige, niet-gerelateerde sporen exponentieel is toegenomen. Indirecte overdracht via derden is aan de orde van de dag.
Hoe Werkt Secundaire en Tertiaire Overdracht?
Wanneer persoon A de hand schudt van persoon B, en persoon B pakt vervolgens een mes of tas vast, kan het DNA van persoon A in meetbare hoeveelheden op dat voorwerp worden gedeponeerd. Persoon A is echter nooit in de buurt van het voorwerp of de plaats delict geweest. In ernstige strafzaken waarin verdachten volhouden onschuldig te zijn, vormt secundaire transfer dikwijls de wetenschappelijk bewezen verklaring voor de aanwezigheid van het spoor.
Bronniveau versus Activiteitenniveau: De Kern van het Bewijsrecht
In het strafrechtelijk bewijsrecht moet een strikte scheiding worden gemaakt tussen twee analyseniveaus:
1. Bronniveau: Van wie is het aangetroffen biologische materiaal afkomstig?
2. Activiteitenniveau: Welke specifieke handeling, op welk tijdstip en via welk overdrachtsmechanisme heeft ertoe geleid dat dit DNA op het object terechtkwam?
Rechters trekken helaas nog veel te snel de conclusie dat een match op bronniveau automatisch het actieve handelen van de verdachte bewijst.
De Gevaren van Mengprofielen en Piekuitval (Drop-out)
Wanneer biologisch materiaal van drie of meer personen op één voorwerp aanwezig is, spreekt men van een complex mengprofiel. In dergelijke profielen treden vaak fenomenen op zoals allelic drop-out (een DNA-kenmerk is niet zichtbaar door te geringe hoeveelheid) of stotterpieken (artefacten van het analyseproces). Het NFI berekent in zulke gevallen een statistische waarschijnlijkheid, maar deze berekening berust altijd op aannames over het aantal donoren. FDRB toetst of die aannames wel wetenschappelijk houdbaar zijn.
Wat Kan FDRB Betekenen bij een DNA-Contra-Expertise?
FDRB beoordeelt het complete NFI-dossier: van de ruwe elektroferogrammen en piekhoogtes tot de mengprofielstatistiek en de kans op laboratoriumcontaminatie. Wij formuleren alternatieve scenario’s op activiteitenniveau en berekenen likelihood ratios (LR) die de verdediging stevige munitie geven in de rechtszaal.
Wilt u een betwist DNA-rapport laten herbeoordelen door onafhankelijke specialisten? Bekijk de mogelijkheden voor een forensische DNA-contra-expertise of neem contact met ons op.
